Paz20042014

SON Güncelleme09:51:48 AM GMT

Mükellefin Uzlaşma yada Yargı Başvuru Yolları

  • PDF

Bu yazının amacı; idare ile mükellef yada yükümlü arasındaki uyuşmazlıkların, yargı organlarına intikal ettirilmeden önceki başlangıç aşamasında çözümlenmesi yollarını irdelemektir.

Vergi idaresince yapılan tarhiyatlar dolayısıyla kesilen vergi cezalarında, hangi oranda indirim yapılabileceği, hangi konularda uzlaşmaya gidilebileceği, üst makamlara hangi şartlarda,başvurulabileceği ve mükelleflerin bu süreçte karşılaştığı sorunlar ve çözümleri sunulmuştur.  Mükellefin idari başvuru yolları “Uzlaşma”, “Üst Makamlara Başvurma”,ve “Cezada İndirim”3 ana unsuru vardır.

UZLAŞMA

Uzlaşma, ikmalen, re’sen veya idarece yapılan tarhiyatlarda, mükelleflerin adlarına yapılan tarhiyatı  yargıya intikal ettirmeden önce vergi  idaresi ile anlaşmak ümidi ile başvurabilecekleri  idari bir müessesesidir.Uzlaşma, vergi idaresinin tek taraflı olarak yaptığı idari bir işlem değildir, İdari işlemler hakkında yargı yoluna gidilmesine rağmen uzlaşılan hususlar hakkında yargı yoluna gidilememektedir.

Hangi Hallerde Uzlaşmaya Başvurulur?

Mükellefler tarafından vergi ziyaına sebebiyet verilmesinin aşağıda belirtilen nedenlerden herhangi birinden kaynaklanmış olduğu ileri sürülerek uzlaşmaya başvurulabilir. Tarhiyatta, Vergi Usul Kanunu’nda yer alan vergi hataları veya bunlar dışında her türlü maddi hatanın bulunması,

Yetkili makamların mükellefe yazı ile yanlış izahat vermiş olması ve bir hükmün uygulanma tarzında yetkili makamların görüş ve kanaatini değiştirmiş veya bu hükme ait bir içtihadın değişmiş olması nedeniyle mükellefin yanıltılmış olması, Mükellefin kanun hükümlerini yeterince bilememesi,

İhtilaf konusu olayda yargı kararları ile idarenin görüş farklılığının olması. Türk vergi sisteminde uzlaşma, tarhiyat öncesi ve tarhiyat sonrası olmak üzere iki şekilde düzenlenmiştir. Tarhiyat öncesi uzlaşmaya vergi  incelemesine dayanılarak salınacak vergi ve kesilecek cezalar konusunda henüz

vergi salınmadan, ceza kesilmeden gidilmekte, tarhiyat sonrası  uzlaşmaya ise adına vergi salınan ve ceza kesilen mükellefler başvurabilmektedir.  Mükellefler bunların yalnızca birinden faydalanabilirler.

TARHİYAT SONRASI UZLAŞMA

Tarhiyat Sonrası Uzlaşma; verginin tarh edilmesi ve cezanın kesilmesinden sonra başvurulabilecek bir yol olduğundan Tarhiyat Sonrası Uzlaşma olarak adlandırılmıştır. Dolayısıyla Tarhiyat Sonrası Uzlaşmaya başvurabilmek için vergi idaresi tarafından verginin tarh edilmesi ve/veya cezanın kesilmesi ve mükellefe tebliğ edilmiş olması gerekir.

Uzlaşmanın Kapsamı; Tarhiyat sonrası uzlaşmanın kapsamına; vergi daireleri tarafından mükellef adına ikmalen, re’sen veya idarece tarh edilen ve vergi dairelerinin tarha yetkili olduğu bütün vergi, resim ve harçlar ile bunlara ilişkin olarak kesilecek vergi ziyaı cezaları (usulsüzlük ve özel usulsüzlük

cezaları ile Vergi Usul Kanununun 359 uncu maddesinde yazılı fiiller nedeniyle tarh edilen vergi ve kesilen ceza hariç) girer, Ancak Beyana dayanılarak tarh edilen vergilerin uzlaşma konusu yapılması mümkün  değildir.

Mükellefler tarafından kanuni süresinden sonra verilen beyannameler üzerinden tahakkuk fişi ile tahakkuk ettirilen vergilere ilişkin olarak kesilen vergi ziyaı cezaları da uzlaşma kapsamındadır.

Uzlaşma Talebi ; Mükellef, vergi sorumlusu veya noterden alınmış vekâletnameye dayanarak bunların vekili, Tüzel kişiler, küçükler ve kısıtlılarda ise bunların kanuni temsilcileri tarafından talep dilekçe ile yetkili uzlaşma komisyonlarına veya mükellefin bağlı olduğu vergi dairesine dilekçe ile yapılması gerekmektedir. Dilekçenin taahhütlü posta ile gönderilmesi de mümkündür. Uzlaşma talebi, vergi/ceza ihbarnamesinin tebliğ tarihinden itibaren 30 günlük süre içerisinde yapılır. Bu süre dolduktan sonra uzlaşma talebinde bulunulması mümkün değildir.

Uzlaşma Görüşmelerine Kimler Katılabilir?

Mükellef, vergi sorumlusu yada noterden alınan vekaletname ile bunların vekİlleri, Tüzel kişiliklerde, küçükler ve kısıtlılarda bunları temsile yetkili kimseler katılabilir. Uzlaşma sırasında mükellef isterse hukuki bir belgeye dayandırmak koşuluyla bağlı olduğu meslek odasından bir temsilci veya 3568 sayılı Serbest Muhasebecilik, Serbest Muhasebeci Malî Müşavirlik ve Yeminli Malî Müşavirlik Kanununa göre kurulan meslek odasından bir meslek mensubu bulundurabilir.

 Uzlaşmanın Kesinliği ve Dava Konusu Edilememesi !

Uzlaşma tutanakları kesin olup, gereği vergi dairesince hemen yerine getirilir. Üzerinde uzlaşılan ve tutanakla tespit edilen hususlar hakkında dava açılamayacağı gibi hiçbir merci ye şikayette de bulunulamaz. Uzlaşmaya varılması halinde uzlaşmaya varılan vergi ve vergi ziyaı cezasına karşı dava açılamaz.

Uzlaşmanın Temin Edilememesi veya Uzlaşmaya Varılamaması ;

Uzlaşma talebinde bulunan mükellef, uzlaşma talep ettiği vergi için ancak uzlaşma sağlanamazsa ya da temin edilemezse yargı yoluna başvurabilir. Uzlaşmanın vaki olmadığına dair tutanağa idarenin nihai teklifi yazılır,  Mükellef dava açma süresinin sonuna kadar teklif verilen vergi ve cezayı kabul ettiğini yazılı olarak bildirirse bu takdirde uzlaşma sağlanmış sayılır.

Uzlaşmanın temin edilememesi halinde, aynı vergi için yeniden uzlaşma talebinde bulunulamaz.

CEZADA İNDİRİM

Mükelleflerle vergi idaresi arasında çıkabilecek uyuşmazlıkların yargı yoluna gitmeden çözümlenmesinin diğer bir yolu da cezada indirim uygulamasıdır. Mükellefler ve adlarına ceza kesilmiş bulunanlar, Vergi Usul Kanunu kapsamına giren tüm vergi, resim ve harçlara ilişkin cezalar hakkında ihbarnamenin kendilerine tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde cezada indirim için Vergi Dairesine başvurabilirler. İndirim müessesesinden sadece mükellef veya vergi sorumlusu olan ceza muhataplarının yararlanma imkânı bulunmaktadır.

(İndirim uygulamasından yararlanılabilecek cezalar vergi ziyaı, usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarıdır.)

Fakat hem cezada indirim hem de uzlaşmadan yararlanma hakkı yoktur. Cezalarda indirim uygulanması; Vergi ziyaı cezasında birinci defada yarısı, müteakiben kesilenlerde üçte biri,

Usulsüzlük veya özel usulsüzlük cezalarının üçte biri indirilir.

Mükellefler tarafından adlarına ikmalen, re’sen veya idarece yapılan tarhiyata karşı Vergi Usul Kanunu ile kendisine tanınmış olan uzlaşma veya ceza indirimi talep etme haklarından herhangi birinden faydalanmak için vergi/ceza ihbarnamesinin tebliğ tarihini takip eden 30 günlük süre içerisinde başvurabilir.

ÜST MAKAMLARA BAŞVURU

Vergi uyuşmazlıklarında, dava açılmadan önce idari bünyede yapılacak başvuru için; İYUK Md. 11, üst makamlara veya üst makamın bulunmadığı hallerde, işlemi yapmış olan idari makama başvuruyu düzenlemektedir. Ayrıca vergi uyuşmazlıklarında şikâyet yoluyla Maliye Bakanlığına da müracaat edilebilir. İlgililer tarafından idari dava açılmadan önce; idari işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan, idaridava açma süresi içinde istenebilir.İdarenin 60 gün içinde bir cevap vermemesi durumunda istek reddedilmiş sayılır. Üst makamlara başvuru, işlemi yapan idari birimin üst makamına, işlemi yapan makamın üst makamı yoksa işlemi yapan makama yazılı olarak yapılmalıdır. Mükellefler Vergi Dairesinin işlemlerine karşı Vergi Dairesi Başkanlıklarına, Vergi Dairesi Başkanlığı olmayan yerlerde ise Defterdarlıklara başvurulabilirler. Üst makama başvuru dava açma süresi ile kısıtlanmıştır. Doğrudan dava konusu yapılabilecek işlemle ilgili dava açma süresi geçirildikten sonra üst makama başvuruda bulunulması mümkün değildir. Üst makama dava açma süresi içinde yapılmış olan başvuru,dava açma süresini açık veya zımni cevap alınıncaya kadar durdurur.

Vergi Dairesinin işlemlerine karşı İdarenin üst makamlarına  başvuru vergi davası açmak için belirlenmiş süreler içinde yapılmalıdır.

Şikâyet Yoluyla Maliye Bakanlığına Başvuru

Yapılan vergi hatalarını dava açma süresi içinde idareye veya yargı  merciine götürmeyen mükelleflerin dava açma süresi geçtikten sonra bu mercilere başvurma hakkı kalmamaktadır. Bu aşamadan sonra mükellefler ancak şikayet yoluyla Maliye Bakanlığına başvurabilirler.

Maliye Bakanlığı vergi mahkemesinde dava açma süresi geçtikten sonra vergi, resim ve harçların tarh, tahakkuk ve ödeme emri ile haciz işlemlerini içeren tahsilat aşamasında yapılan vergi hataları dolayısıyla düzeltme talepleri reddolunan mükelleflerin şikayet taleplerini incelemektedir. (VUKMadde:124) Mükelleflerin şikayet taleplerine Maliye Bakanlığının açık veya zımni red cevap vermesi üzerine dava açma hakkı yeniden doğmaktadır.

VERGİ MAHKEMELERİNDE DAVA AÇMA

a-)Uzlaşmanın vaki olmaması durumunda mükellef, uzlaşmanın sağlanamadığını gösteren tutanağın tebliğinden itibaren genel hükümler dairesinde yetkili vergi mahkemesinde dava açabilir.

b-)Aynı vergi ve vergi ziyaı cezası için uzlaşma talebinin yanı sıra dava da açılmışsa, dava, uzlaşma işleminin sonuca bağlanmasından önce vergi mahkemelerince incelenmez, herhangi bir nedenle incelenir ve karara bağlanırsa bu karar hükümsüz sayılır.

c-)Uzlaşmaya varılması halinde bu durum mahkemeye bildirilir ve davanın incelenmeden reddolunması sağlanır.

d-)Ancak dava açma süresi bitmiş veya 15 günden az kalmış ise, bu süre tutanağın tebliğinden itibaren 15 gün olarak uzar.

e-)Mükellefin daha önce hem dava açmış hem de uzlaşma talep etmiş olması halinde ise uzlaşmanın sağlanamaması üzerine vergi dairesince uzlaşmanın vaki olmadığı vergi mahkemesine bildirilir.

 Uzlaşılan Vergi ve Cezaların Ödenmesi Uzlaşma konusu yapılan vergi ve cezalarda uzlaşma gerçekleşmişse;  Buna ilişkin olarak düzenlenen uzlaşma tutanağı vergi ve cezaların ödeme zamanlarından önce mükellefe tebliğ olunmuşsa normal vade tarihlerinde, ödeme zamanları kısmen veya tamamen geçtikten sonra tebliğ olunmuşsa ödeme süreleri geçmiş olanlar uzlaşma tutanağının tebliğindenitibaren bir ay içinde,ödenir.

Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştay’da ve idare mahkemelerinde (60)ve Vergi mahkemelerinde ise (30)gündür. Bu süreler; İdari uyuşmazlıklarda; yazılı bildirimin yapıldığı, tarihi izleyen günden başlar. Adresleri belli olmayanlara özel kanunlarındaki hükümlere göre ilan yoluyla bildirim yapılan hallerde, özel kanununda aksine bir hüküm bulunmadıkça süre, son ilan tarihini izleyen günden itibaren (15)gün sonra işlemeye başlar.

Mustafa Mesud ECEVİT

SMMM

Bu e-Posta adresi istek dışı postalardan korunmaktadır, görüntülüyebilmek için JavaScript etkinleştirilmelidir

Yorum ekle